مقدمه:
بیان مسئله:قیامت، روزی است که همهٔ انسان‌ها در برابر عدل الهی حاضر می‌شوند. اما در میان این عرصهٔ عظیم، برخی بندگان برگزیدهٔ خداوند، جایگاهی ویژه دارند. حضرت فاطمه (س)، دختر پیامبر اکرم (ص)، یکی از این برگزیدگان است که در قیامت، با شکوهی آسمانی وارد محشر می‌شود و جایگاهی می‌یابد که حتی پیامبران و شهدا در برابر عظمت او چشمان خود را فرو می‌بندند.
پرسش اصلی این نوشتار آن است که حضرت فاطمه (س) در قیامت، چه جایگاهی دارد و این جایگاه، چگونه در روایات نبوی تبیین شده است؟ نوشتار حاضر می‌کوشد با تکیه بر روایات معتبر، مسیر شکوه حضرت فاطمه (س) را از اندوه قیامت تا شفاعت شیعیان، از مرکب نور تا ورود به بهشت، و از شکایت از ستمگران تا برتری بر بانوان بهشت، تبیین کند.
ضرورت مسئله:
ضرورت پرداختن به این موضوع، از آنجا ناشی می‌شود که جایگاه حضرت فاطمه (س) در قیامت، یکی از معارف عمیق اسلامی است که کمتر به آن پرداخته شده است. در حالی که روایات متعددی از پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) دربارهٔ این جایگاه وجود دارد که هر یک، دریچه‌ای به عظمت آن بانوی بزرگوار می‌گشاید.
ضرورت دیگر آن است که در طول تاریخ، همواره کسانی کوشیده‌اند جایگاه حضرت فاطمه (س) را کوچک نشان دهند و حقوق او را انکار کنند. در چنین شرایطی، شناخت جایگاه اخروی او و شکوهی که خداوند در قیامت به او عطا کرده است، یک وظیفهٔ دینی و تاریخی است. نوشتار حاضر، با تکیه بر روایات، این وظیفه را ادا می‌کند.
اهداف مقاله:
این نوشتار می‌کوشد شکوه حضرت فاطمه (س) در قیامت را از اندوه تا شفاعت، و از مرکب نور تا بهشت، چنان بازخوانی کند که پیوند عمیق این بانوی بزرگوار با جایگاه الهی‌اش آشکار شود و ردّ پای این شکوه در زندگی فردی و اجتماعی انسان امروز نمایان گردد.
هدف آن است که حضرت فاطمه (س) نه فقط یک شخصیت تاریخی، بلکه یک الگوی زنده برای همهٔ زنان و مردان باایمان باشد؛ الگویی که اندوهش، شکایتش، شفاعتش و شکوهش، چراغ راهی برای همهٔ کسانی باشد که می‌خواهند در مسیر حق گام بردارند.
حضرت فاطمه (س) و شکوه قیامت؛ از شکایت تا شفاعت
بخش اول: حضرت فاطمه (س) و مرکب نور؛ تشریفات ورود به محشر
پرسش چالشی: چگونه حضرت فاطمه (س) با مرکبی از نور و تشریفاتی آسمانی وارد عرصهٔ محشر می‌شود و این شکوه، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟۱. مرکب نور؛ از جنس بهشت
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ تُقْبِلُ ابْنَتِی فَاطِمَةُ عَلَى نَاقَةٍ مِنْ نُوقِ الْجَنَّةِ، خَطْمُهَا مِنْ لُؤْلُؤٍ رَطْبٍ، قَوَائِمُهَا مِنَ الزُّمُرُّدِ الْأَخْضَرِ، ذَنَبُهَا مِنَ الْمِسْکِ الْأَذْفَرِ، عَیْنَاهَا یَاقُوتَتَانِ حَمْرَاوَانِ»؛ هنگامی که روز قیامت فرا رسد، دخترم فاطمه سوار بر شتری از شتران بهشت وارد عرصهٔ محشر می‌شود که مهار آن از مروارید تازه، پاهایش از زمرد سبز، دُمش از مشک خوشبو و چشمانش از یاقوت سرخ است [۱]. این توصیف، نشان‌دهندهٔ مرکبی است که نه از جنس زمین، بلکه از جنس بهشت است.
این مرکب، تنها یک وسیلهٔ نقلیه نیست؛ یک نشانهٔ الهی است. هر جزء آن، از جواهرات بهشتی ساخته شده و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) است. او نه با پای پیاده، بلکه سوار بر مرکبی از نور و جواهر وارد محشر می‌شود. و این، نخستین جلوهٔ شکوه او در قیامت است.
حضرت فاطمه (س) با سوار شدن بر چنین مرکبی، به همهٔ اهل محشر نشان می‌دهد که جایگاه او از جنس جایگاه‌های زمینی نیست. او نه با مرکب‌های معمولی، بلکه با مرکبی از نور و جواهر وارد عرصهٔ قیامت می‌شود تا همه بدانند که او بانوی برگزیدهٔ خداوند است. و این، آغاز شکوه او در قیامت است.
۲. قبهٔ نور؛ پوشش عفو و رحمت
بر فراز مرکب حضرت فاطمه (س)، خیمه‌ای از نور قرار دارد که پیامبر (ص) آن را چنین توصیف می‌کند: «عَلَیْهَا قُبَّةٌ مِنْ نُورٍ، یُرَى ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا وَ بَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا، دَاخِلُهَا عَفْوُ اللهِ وَ خَارِجُهَا رَحْمَةُ اللهِ»؛ بر فراز آن مرکب، خیمه‌ای از نور است که بیرون آن از درونش و درون آن از بیرونش نمایان است؛ فضای داخل آن، عفو الهی و خارج آن، رحمت خدایی است [۲]. این قبه، نه یک خیمهٔ معمولی، بلکه یک پوشش الهی است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در قیامت، در میان عفو و رحمت الهی قرار گرفته است. عفو، بخشش گناهان است و رحمت، گسترش خیر و برکت. و حضرت فاطمه (س) که خود، معصوم و پاک است، در چنین پوششی وارد محشر می‌شود تا رحمت الهی را به دیگران نیز منتقل کند.
قبهٔ نور، نه یک نماد تشریفاتی، بلکه یک حقیقت الهی است که نشان می‌دهد حضرت فاطمه (س) در قیامت، نه تنها از رحمت خداوند برخوردار است، بلکه خود، واسطهٔ رحمت برای دیگران است. و این، دومین جلوهٔ شکوه او در قیامت است.
۳. تاج نور؛ تاج کرامت
بر سر حضرت فاطمه (س) در قیامت، تاجی از نور قرار دارد که پیامبر (ص) آن را چنین توصیف می‌کند: «عَلَى رَأْسِهَا تَاجٌ مِنْ نُورٍ، لِلتَّاجِ سَبْعُونَ رُکْناً، کُلُّ رُکْنٍ مُرَصَّعٌ بِالدُّرِّ وَ الْیَاقُوتِ، یُضِیءُ کَمَا یُضِیءُ الْکَوْکَبُ الدُّرِّیُّ فِی أُفُقِ السَّمَاءِ»؛ بر سر او تاجی از نور است که هفتاد پایه دارد و هر پایه‌اش با در و یاقوت مرصع شده و همانند ستارهٔ درخشان در افق آسمان می‌درخشد [۳]. این تاج، نه یک تاج پادشاهی دنیایی، بلکه یک تاج کرامت الهی است.
این تاج، نشان‌دهندهٔ عزت و کرامت حضرت فاطمه (س) در قیامت است. هر پایهٔ آن، با در و یاقوت مرصع شده و نور آن، همانند ستارهٔ درخشان در آسمان می‌تابد. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاهی است که خداوند به او عطا کرده است؛ جایگاهی که هیچ‌کس در قیامت به آن نمی‌رسد.
تاج نور، نه یک نماد ظاهری، بلکه یک حقیقت الهی است که نشان می‌دهد حضرت فاطمه (س) در قیامت، بانوی کرامت و عزت است. و این، سومین جلوهٔ شکوه او در قیامت است.
۴. جبرئیل و ندای «غضّوا أبصارکم»
🔹 جبرئیل و مهار مرکب
در ادامهٔ روایت آمده است: «وَ عَنْ یَمِینِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ عَنْ شِمَالِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ، وَ جَبْرَئِیلُ آخِذٌ بِخِطَامِ النَّاقَةِ»؛ از جانب راست او هفتاد هزار فرشته و از جانب چپ او هفتاد هزار فرشته، در حالی که جبرئیل مهار مرکب را گرفته است [۴]. جبرئیل، فرشتهٔ امین وحی، مهار مرکب حضرت فاطمه (س) را می‌گیرد و او را همراهی می‌کند.
🔹 ندای جبرئیل
در ادامه آمده است: «یُنَادِی بِأَعْلَى صَوْتِهِ: غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ حَتَّى تَجُوزَ فَاطِمَةُ عَلَیْهَا السَّلَامُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ»؛ با صدای بلند ندا می‌کند: چشمان خود را فرو بندید تا فاطمه، دختر محمد (ص)، عبور کند [۵]. این ندا، نشان‌دهندهٔ عظمت حضرت فاطمه (س) است.
🔹 جایگاه بی‌نظیر
این ندا، نشان‌دهندهٔ جایگاهی است که هیچ‌کس جز حضرت فاطمه (س) در قیامت ندارد. جبرئیل، فرشتهٔ امین وحی، مهار مرکب او را می‌گیرد و از همهٔ اهل محشر می‌خواهد که چشمان خود را فرو بندند. و این، چهارمین جلوهٔ شکوه او در قیامت است.
۵. فرو بستن چشم انبیا و شهدا
در ادامهٔ روایت آمده است: «فَلَا یَبْقَى یَوْمَئِذٍ نَبِیٌّ وَ لَا رَسُولٌ وَ لَا صِدِّیقٌ وَ لَا شَهِیدٌ إِلَّا غَضُّوا أَبْصَارَهُمْ حَتَّى تَجُوزَ فَاطِمَةُ عَلَیْهَا السَّلَامُ»؛ در آن روز، هیچ پیامبری و هیچ رسولی و هیچ صدیقی و هیچ شهیدی باقی نمی‌ماند مگر آنکه چشمان خود را فرو می‌بندند تا فاطمه (س) عبور کند [۶]. این تعبیر، اوج شکوه حضرت فاطمه (س) را نشان می‌دهد.
حتی پیامبران و شهدا، که خود از برگزیدگان خداوند هستند، در برابر عظمت او چشمان خود را فرو می‌بندند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاهی است که خداوند به حضرت فاطمه (س) عطا کرده است؛ جایگاهی که هیچ‌کس در قیامت به آن نمی‌رسد.
این فرو بستن چشم، نه یک اجبار، بلکه یک ادب است. همهٔ اهل محشر، حتی پیامبران و شهدا، از ادب، چشمان خود را فرو می‌بندند تا حضرت فاطمه (س) عبور کند. و این، پنجمین جلوهٔ شکوه او در قیامت است.
۶. از شکوه تا معرفت
مرکب نور، قبهٔ نور، تاج نور، ندای جبرئیل، و فرو بستن چشم انبیا و شهدا، همهٔ اینها نشان‌دهندهٔ شکوه حضرت فاطمه (س) در قیامت است. و این شکوه، نه یک شکوه شخصی، بلکه شکوهی الهی است که خداوند به او عطا کرده است.
و این، همان درسی است که بخش اول مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت نیز با مرکبی از نور و تشریفاتی آسمانی وارد محشر می‌شود و همهٔ اهل محشر، حتی پیامبران و شهدا، در برابر عظمت او چشمان خود را فرو می‌بندند.
بخش دوم: حضرت فاطمه (س) و شفاعت شیعیان
پرسش چالشی: چگونه حضرت فاطمه (س) در قیامت، شیعیان و دوستان خود را شفاعت می‌کند و این شفاعت، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟۱. درخواست شفاعت
پس از عبور حضرت فاطمه (س) از میان اهل محشر و قرار گرفتن در مقابل عرش پروردگار، خداوند به او خطاب می‌کند: «یَا حَبِیبَتِی وَ ابْنَةَ حَبِیبِی، سَلِینِی تُعْطَیْ وَ اشْفَعِی تُشَفَّعِی»؛ ای محبوبهٔ من و ای دختر حبیب من، از من بخواه تا عطایت کنم و شفاعت کن هر که را می‌خواهی تا شفاعتت را بپذیرم [7]. این خطاب، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است. خداوند، او را «محبوبهٔ خود» و «دختر حبیب خود» می‌خواند و به او اجازهٔ شفاعت می‌دهد؛ جایگاهی که تنها به بندگان برگزیدهٔ خداوند عطا می‌شود.
۲. درخواست‌های سه‌گانه
🔹 درخواست اول: ذریه و شیعیان
حضرت فاطمه (س) نخست می‌فرماید: «إِلَهِی وَ سَیِّدِی، ذُرِّیَّتِی وَ شِیعَتِی»؛ خدای من و آقای من، ذریه و شیعیان مرا دریاب [8]. خداوند در پاسخ می‌فرماید: «قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ»؛ همهٔ آنان را آمرزیدم [9]. این درخواست، نشان‌دهندهٔ محبت حضرت فاطمه (س) به ذریه و شیعیان خود است.
🔹 درخواست دوم: شیعیان فرزندان
سپس درخواست دوم را مطرح می‌کند: «یَا رَبِّ، شِیعَةُ وُلْدِی»؛ پروردگارا، شیعیان فرزندانم را نیز دریاب [10]. خداوند در پاسخ می‌فرماید: «قَدْ غَفَرْتُ لَهُمْ»؛ همهٔ آنان را بخشیدم [11]. این درخواست، نشان‌دهندهٔ گسترهٔ شفاعت او به فرزندان و پیروان آنان است.
🔹 درخواست سوم: شیعیان شیعیان
و در نهایت، درخواست سوم را مطرح می‌کند: «یَا رَبِّ، شِیعَةُ شِیعَتِی»؛ پروردگارا، شیعیان شیعیانم را نیز دریاب [12]. خداوند در پاسخ می‌فرماید: «انْطَلِقِی فَمَنِ اعْتَصَمَ بِکِ فَهُوَ مَعَکِ فِی الْجَنَّةِ»؛ برو و هر کس که به تو پناهنده شود، همراه تو در بهشت خواهد بود [۱3]. این درخواست، نشان‌دهندهٔ نهایت گسترهٔ شفاعت حضرت فاطمه (س) است.
۳. جدا کردن شیعیان
امام باقر (ع) در روایتی می‌فرمایند: «وَاللهِ یَا جَابِرُ، إِنَّهَا ذَلِکَ الْیَوْمَ لَتَلْتَقِطُ شِیعَتَهَا وَ مُحِبِّیهَا کَمَا یَلْتَقِطُ الطَّیْرُ الْحَبَّ الْجَیِّدَ مِنَ الْحَبِّ الرَّدِیءِ»؛ به خدا قسم ای جابر، فاطمه (س) در آن روز، شیعیان و دوستان خود را از میان اهل محشر جدا می‌کند، همان‌گونه که پرنده دانهٔ خوب را از دانهٔ بد جدا می‌سازد [۱4]. این تشبیه، نشان‌دهندهٔ دقت و ظرافت شفاعت حضرت فاطمه (س) است؛ او نه به‌صورت کلی، بلکه با دقت، شیعیان خود را از میان اهل محشر جدا می‌کند.
۴. شفاعت دوستان
🔹 جدا کردن دانهٔ خوب از بد
عظمت و مقام حضرت فاطمه (س) در قیامت چنان است که خداوند به خاطر او، به دوستانش نیز مقام شفاعت می‌دهد. امام باقر (ع) می‌فرمایند: «وَاللهِ یَا جَابِرُ، إِنَّهَا ذَلِکَ الْیَوْمَ لَتَلْتَقِطُ شِیعَتَهَا وَ مُحِبِّیهَا کَمَا یَلْتَقِطُ الطَّیْرُ الْحَبَّ الْجَیِّدَ مِنَ الْحَبِّ الرَّدِیءِ»؛ به خدا قسم ای جابر، فاطمه (س) در آن روز، شیعیان و دوستان خود را از میان اهل محشر جدا می‌کند، همان‌گونه که پرنده دانهٔ خوب را از دانهٔ بد جدا می‌سازد [۱5]. این تشبیه، نشان‌دهندهٔ دقت و ظرافت شفاعت حضرت فاطمه (س) است.
🔹 رسیدن به در بهشت
سپس روایت ادامه می‌دهد: «فَإِذَا صَارَ شِیعَتُهَا مَعَهَا عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ، یُلْقِی اللهُ فِی قُلُوبِهِمْ أَنْ یَلْتَفِتُوا»؛ پس هنگامی که شیعیان او همراه وی به در بهشت می‌رسند، خداوند در دلشان می‌افکند که به پشت سر بنگرند [۱6]. این التفات، نه یک نگاه ساده، بلکه یک درخواست درونی است که خداوند در دل آنان می‌افکند.
🔹 خطاب خداوند به دوستان
در ادامه آمده است: «فَإِذَا الْتَفَتُوا یَقُولُ اللهُ: یَا أَحِبَّائِی، مَا الْتِفَاتُکُمْ وَقَدْ شَفَّعْتُ فِیکُمْ فَاطِمَةَ بِنْتَ حَبِیبِی؟»؛ وقتی چنین کنند، خداوند می‌فرماید: ای دوستان من! اکنون که شفاعت فاطمه، دختر حبیبم را در حق شما پذیرفتم، نگران چه هستید؟ [۱7]. این خطاب، نشان‌دهندهٔ محبت الهی به شیعیان حضرت فاطمه (س) است.
🔹 درخواست آشکار شدن مقام
آنان در پاسخ عرضه می‌دارند: «یَا رَبِّ، أَحْبَبْنَا أَنْ یُعْرَفَ قَدْرُنَا فِی مِثْلِ هَذَا الْیَوْمِ»؛ پروردگارا! ما نیز دوست داریم در چنین روزی مقام و منزلت ما برای دیگران آشکار شود [۱8]. این درخواست، نشان‌دهندهٔ آن است که شیعیان حضرت فاطمه (س) نه تنها به بهشت می‌اندیشند، بلکه می‌خواهند عظمت مقام او و ارتباطشان با او، در قیامت آشکار شود.
🔹 دستور به شفاعت از نیکی‌کنندگان
خداوند در پاسخ می‌فرماید: «یَا أَحِبَّائِی، ارْجِعُوا وَانْظُرُوا مَنْ أَحَبَّکُمْ لِحُبِّ فَاطِمَةَ، انْظُرُوا مَنْ أَطْعَمَکُمْ لِحُبِّ فَاطِمَةَ، انْظُرُوا مَنْ کَسَاکُمْ لِحُبِّ فَاطِمَةَ، انْظُرُوا مَنْ سَقَاکُمْ شَرْبَةً فِی حُبِّ فَاطِمَةَ، انْظُرُوا مَنْ رَدَّ عَنْکُمْ غِیبَةً فِی حُبِّ فَاطِمَةَ، فَخُذُوا بِیَدِهِ وَأَدْخِلُوهُ الْجَنَّةَ»؛ ای دوستان من! برگردید و هر که به خاطر دوستی فاطمه شما را دوست داشت، و هر که به خاطر محبت فاطمه به شما غذا داد، و هر که به خاطر محبت فاطمه شما را پوشاند، و هر که به خاطر محبت فاطمه جرعه‌ای آب به شما نوشاند، و هر که به خاطر محبت فاطمه غیبتی را از شما دور گردانید، دست او را بگیرید و به بهشت واردش کنید [۱9]. این پنج مصداق، نشان‌دهندهٔ گسترهٔ شفاعت حضرت فاطمه (س) است.
۵. از شفاعت تا اطمینان
شفاعت حضرت فاطمه (س) در قیامت، از درخواست‌های سه‌گانهٔ او آغاز می‌شود و با جدا کردن شیعیان و شفاعت دوستانش ادامه می‌یابد. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او به‌عنوان شفیعهٔ محشر است.
و این، همان درسی است که بخش دوم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت نیز شفیعهٔ شیعیان و دوستان خود است. و هر کس که به او پناهنده شود، همراه او در بهشت خواهد بود.
بخش سوم: حضرت فاطمه (س) و شکایت از ستمگران
پرسش چالشی: چرا حضرت فاطمه (س) در قیامت، پیش از هر درخواستی، شکایت از ستمگران را مطرح می‌کند و این شکایت، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟۱. منبر نور؛ جایگاه شکایت
🔹 توصیف منبر
پس از عبور حضرت فاطمه (س) از میان اهل محشر و قرار گرفتن در مقابل عرش پروردگار، منبری از نور برای او برقرار می‌شود. پیامبر (ص) در توصیف آن می‌فرمایند: «ثُمَّ تُنْصَبُ لَکِ مِنْبَرٌ مِنْ نُورٍ لَهُ سَبْعُ دَرَجَاتٍ، بَیْنَ کُلِّ دَرَجَتَیْنِ صُفُوفٌ مِنَ الْمَلَائِکَةِ فِی أَیْدِیهِمْ رَایَاتُ نُورٍ»؛ سپس منبری از نور برایت نصب می‌شود که هفت پله دارد و بین هر پله، صف‌هایی از فرشتگان قرار گرفته‌اند که در دستشان پرچم‌های نور است [۲۰]. این منبر، نه یک منبر معمولی، بلکه یک جایگاه الهی است.
🔹 حورالعین در دو طرف
در ادامهٔ روایت آمده است: «وَ عَنْ یَمِینِ الْمِنْبَرِ وَ عَنْ یَسَارِهِ الْحُورُ الْعِینُ»؛ و در طرف راست و چپ منبر، حورالعین صف کشیده‌اند [۲۱]. این تصویر، نشان‌دهندهٔ شکوه و جلال حضرت فاطمه (س) در قیامت است.
🔹 جایگاه شکایت
این منبر، جایگاهی است که حضرت فاطمه (س) بر آن قرار می‌گیرد و نخستین درخواست خود را مطرح می‌کند. جبرئیل می‌آید و می‌گوید: «یَا فَاطِمَةُ، سَلِی حَاجَتَکِ»؛ ای فاطمه، حاجت خود را بخواه [۲۲]. و حضرت فاطمه (س) از همین جایگاه، شکایت خود را از ستمگران آغاز می‌کند.
۲. شکایت از ستمگران
🔹 شکایت از ظالمان
حضرت فاطمه (س) در نخستین درخواست خود، شکایت از ستمگران را مطرح می‌کند: «إِلَهِی وَ سَیِّدِی، احْکُمْ بَیْنِی وَ بَیْنَ مَنْ ظَلَمَنِی وَ اسْتَخَفَّ بِحَقِّی»؛ خدای من و آقای من، میان من و کسی که به من ستم کرد و حق مرا سبک شمرد، داوری کن [۲۳]. این شکایت، نه یک شکایت شخصی، بلکه یک شکایت الهی است.
🔹 شکایت از قاتل فرزند
سپس شکایت دوم را مطرح می‌کند: «خدایا، بین من و قاتل فرزندم حکم کن» [۲۴]. این شکایت، نشان‌دهندهٔ مظلومیت حضرت فاطمه (س) و فرزندش امام حسین (ع) است.
🔹 پیراهن خونین
در روایتی دیگر آمده است که حضرت فاطمه (س) در حالی که پیراهن‌های خونین در دست دارد، وارد محشر می‌شود و پایه‌ای از پایه‌های عرش را در دست می‌گیرد و می‌گوید: «یَا عَدْلُ، یَا جَبَّارُ، احْکُمْ بَیْنِی وَ بَیْنَ قَاتِلِ وَلَدِی»؛ ای خدای عادل و غالب، بین من و قاتل فرزندم داوری کن [۲۵]. این پیراهن خونین، نمادی از مظلومیت امام حسین (ع) است.
۳. پاسخ خداوند
🔹 حکم الهی
رسول خدا (ص) فرمودند: «فَیَحْکُمُ لِابْنَتِی وَ رَبُّ الْکَعْبَةِ»؛ به خدای کعبه سوگند، به شکایت دخترم رسیدگی می‌شود و حکم الهی صادر می‌گردد [۲۶]. این حکم، نشان‌دهندهٔ عدالت الهی است که هیچ ظلمی از آن پنهان نمی‌ماند.
🔹 غضب الهی
در روایتی دیگر آمده است: «وَ یَغْضَبُ اللهُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ یَرْضَى لِرِضَاهَا»؛ خداوند به غضب فاطمه (س) غضب می‌کند و به خشنودی او خشنود می‌گردد [۲۷]. این تعبیر، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) است که غضب و رضای او، با غضب و رضای خداوند گره خورده است.
🔹 انتقام از ظالمان
خداوند در ادامه می‌فرماید: «وَعِزَّتِی وَ جَلَالِی، لَا جَازَنِی ظُلْمُ ظَالِمٍ»؛ به عزت و جلال خودم سوگند، از هیچ ظالمی نمی‌گذرم و از هر ستمکاری انتقام می‌گیرم [۲۸]. این سوگند الهی، نشان‌دهندهٔ قطعیت عدالت خداوند است.
۴. دیدار فرزندان
🔹 درخواست دیدار
دومین خواستهٔ حضرت فاطمه (س) در روز قیامت، دیدار با فرزندانش است: «خدایا، حسن و حسین را به من بنما» [۲۹]. این درخواست، نشان‌دهندهٔ محبت عمیق مادر به فرزندانش است.
🔹 آمدن فرزندان
در این لحظه، امام حسن و امام حسین (ع) به سوی حضرت فاطمه (س) می‌روند؛ در حالی که از رگ‌های بریدهٔ حسین (ع) خون فوران می‌کند [۳۰]. این تصویر، نشان‌دهندهٔ مظلومیت امام حسین (ع) و اندوه حضرت فاطمه (س) است.
🔹 نگاه به قیامت
پیامبر خدا (ص) می‌فرمایند: «هنگامی که به فاطمه گفته می‌شود وارد بهشت شو، می‌گوید: هرگز وارد نمی‌شوم تا بدانم پس از من، با فرزندانم چه کردند؟ به وی گفته می‌شود: به وسط قیامت نگاه کن. پس بدان سمت می‌نگرد و فرزندش، حسین را می‌بیند که ایستاده و سر در بدن ندارد» [۳۱]. این نگاه، نشان‌دهندهٔ اندوه مادر و مظلومیت فرزند است.
۵. آتش «هبهب»
🔹 ناله فرشتگان
امام صادق (ع) می‌فرمایند: «حسین بن علی (ع) در حالی که سر مقدسش را در دست دارد، می‌آید. فاطمه (س) با دیدن این منظره ناله‌ای جانسوز سر می‌دهد. در این لحظه، هیچ فرشتهٔ مقرب، پیامبر مرسل و بندهٔ مؤمنی نیست، مگر آنکه به حال او می‌گرید» [۳۲]. این ناله، نشان‌دهندهٔ اندوه همهٔ عالم در برابر مظلومیت امام حسین (ع) است.
🔹 خشم الهی
در این موقعیت، خداوند به خشم می‌آید و به آتشی به نام «هبهب» که هزار سال در آن دمیده شده تا سیاه گشته و هیچ آسودگی در آن راه نمی‌یابد و هیچ اندوهی از آن جا بیرون نمی‌رود، دستور می‌دهد: «کشندگان حسین بن علی را برگیر و جمع کن...» [۳۳]. این خشم الهی، نشان‌دهندهٔ عدالت خداوند در برابر مظلومیت امام حسین (ع) است.
🔹 انتقام الهی
آتش به فرمان پروردگار عمل کرده، همهٔ آنها را برمی‌چیند. و این، نشان‌دهندهٔ انتقام الهی از قاتلان امام حسین (ع) است که در قیامت، به دست عدالت سپرده می‌شوند.
۶. از شکایت تا عدالت
شکایت حضرت فاطمه (س) از ستمگران، از منبر نور آغاز می‌شود و با حکم الهی و انتقام از ظالمان ادامه می‌یابد. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او به‌عنوان کسی است که خداوند، حق او را از ظالمان می‌ستاند.
و این، همان درسی است که بخش سوم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا مظلوم بود، بلکه در قیامت نیز از جایگاه الهی خود، شکایت از ستمگران را مطرح می‌کند و خداوند، به شکایت او رسیدگی می‌کند. و این، نشان‌دهندهٔ عدالت الهی است که هیچ ظلمی از آن پنهان نمی‌ماند.
بخش چهارم: حضرت فاطمه (س) و ورود به بهشت
پرسش چالشی: حضرت فاطمه (س) چگونه با شکوهی آسمانی وارد بهشت می‌شود و این ورود، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟
۱. حلهٔ کرامت
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إِنَّ فَاطِمَةَ تُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَلَیْهَا حُلَّةُ الْکَرَامَةِ، قَدْ غُسِلَتْ بِمَاءِ الْحَیَاةِ، فَیَحَارُ فِیهَا النَّاسُ، وَ یَعَضُّونَ عَلَى أَنَامِلِهِمْ مِنْ حُسْنِهَا»؛ همانا فاطمه (س) در روز قیامت در حالی محشور می‌شود که حلهٔ کرامت بر او پوشیده است و با آب حیات شسته شده است؛ مردم از دیدن او حیران می‌شوند و از زیبایی او انگشت حیرت به دندان می‌گزند [۳۴]. این حله، نه یک لباس معمولی، بلکه یک لباس الهی است که خداوند به او پوشانده است.
این حله، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است. او با لباسی از جنس کرامت الهی وارد محشر می‌شود و مردم از زیبایی او حیران می‌شوند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت نیز با چنین لباسی وارد می‌شود.
۲. هزار حلهٔ بهشتی
در ادامهٔ روایت آمده است: «ثُمَّ تُکْسَی مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ أَلْفَ حُلَّةٍ، وَ عَلَى کُلِّ حُلَّةٍ مَکْتُوبٌ بِخَطٍّ أَخْضَرَ: أَدْخِلُوا ابْنَةَ مُحَمَّدٍ الْجَنَّةَ بِأَحْسَنِ صُورَةٍ وَ أَکْمَلِ هَیْئَةٍ وَ أَتَمِّ کَرَامَةٍ وَ أَوْفَرِ نَصِیبٍ»؛ سپس هزار حله از حله‌های بهشت بر او پوشانده می‌شود و بر هر حله با خط سبز نوشته شده است: دختر محمد (ص) را با بهترین شکل، کامل‌ترین هیئت، تمام‌ترین کرامت و بیشترین بهره وارد بهشت کنید [۳۵]. این هزار حله، نشان‌دهندهٔ نهایت کرامت الهی به حضرت فاطمه (س) است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها با یک حله، بلکه با هزار حلهٔ بهشتی وارد بهشت می‌شود. و بر هر حله، به خط سبز نوشته شده است که او را با بهترین شکل و کامل‌ترین کرامت وارد بهشت کنند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
۳. ورود با شکوه
در ادامهٔ روایت آمده است: «فَتَدْخُلُ الْجَنَّةَ بِأَحْسَنِ صُورَةٍ وَ أَکْمَلِ هَیْئَةٍ وَ أَتَمِّ کَرَامَةٍ وَ أَوْفَرِ نَصِیبٍ، کَأَنَّهَا عَرُوسٌ تُخْدَمُ بِسَبْعِینَ أَلْفِ جَارِیَةٍ»؛ پس وارد بهشت می‌شود با بهترین شکل، کامل‌ترین هیئت، تمام‌ترین کرامت و بیشترین بهره، گویی عروسی است که هفتاد هزار کنیز در خدمت او هستند [۳۶]. این تشبیه، نشان‌دهندهٔ شکوه و جلال حضرت فاطمه (س) در ورود به بهشت است.
این ورود، نه یک ورود معمولی، بلکه یک ورود باشکوه است. حضرت فاطمه (س) مانند عروسی وارد بهشت می‌شود که هفتاد هزار کنیز در خدمت او هستند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
۴. استقبال حوریان
رسول خدا (ص) به حضرت فاطمه (س) فرمودند: «هنگامی که به بهشت می‌رسی، دوازده هزار حوریه که تاکنون به ملاقات کسی نرفته و نخواهند رفت؛ در حالی که مشعل‌های نورانی به دست دارند و بر شترانی از نور که جهازهایشان از طلای زرد و یاقوت سرخ و مهارهایشان از لؤلؤ و مروارید درخشان است، سوارند، به استقبالت می‌شتابند» [۳۷]. این استقبال، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است.
این حوریان، نه یک استقبال معمولی، بلکه یک استقبال آسمانی است. آنان با مشعل‌های نورانی و بر شترانی از نور، به استقبال حضرت فاطمه (س) می‌آیند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
۵. سفره‌های بهشتی برای شیعیان
در ادامهٔ روایت آمده است: «فَإِذَا دَخَلَتِ الْجَنَّةَ، بَشَّرَ بِهَا أَهْلُ الْجَنَّةِ، وَ أُعِدَّتْ لِشِیعَتِهَا مَوَائِدُ مِنْ جَوْهَرٍ عَلَى أَسِرَّةٍ مِنْ نُورٍ، فَیَأْکُلُونَ مِنْهَا وَ سَائِرُ النَّاسِ فِی الْحِسَابِ»؛ پس وقتی وارد بهشت شد، بهشتیان به یکدیگر ورودش را بشارت خواهند داد و برای شیعیانش سفره‌هایی از گوهر بر پایه‌هایی از نور آماده می‌سازند و آنان از آن می‌خورند در حالی که سایر مردم هنوز گرفتار حسابرسی‌اند [۳۸]. این سفره‌ها، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای شیعیان حضرت فاطمه (س) در بهشت است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که شیعیان حضرت فاطمه (س) نه تنها به بهشت وارد می‌شوند، بلکه قبل از سایر مردم، از سفره‌های بهشتی او بهره‌مند می‌شوند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او به‌عنوان کسی است که شیعیانش در بهشت نیز مورد احترام هستند.
۶. از ورود تا اطمینان
ورود حضرت فاطمه (س) به بهشت، با حلهٔ کرامت، هزار حلهٔ بهشتی، ورود باشکوه، استقبال حوریان، و سفره‌های بهشتی برای شیعیانش همراه است. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
و این، همان درسی است که بخش چهارم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در بهشت نیز با شکوهی آسمانی وارد می‌شود و شیعیانش نیز از این شکوه بهره‌مند می‌شوند.
بخش پنجم: حضرت فاطمه (س) و عنایات الهی در بهشت
پرسش چالشی: خداوند چه عنایات ویژه‌ای به حضرت فاطمه (س) در بهشت عطا می‌کند و این عنایات، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟۱. خانه‌های بهشتی
پیامبر خدا (ص) فرمودند: «هنگامی که مرا به معراج بردند و داخل بهشت شدم، به قصر فاطمه رسیدم. درون آن هفتاد قصر بود که تمام در و دیوار و طاق‌هایش از دانه‌های مروارید سرخ ساخته و همهٔ آنها به یک شکل زینت داده شده بود» [۳۹]. این خانه‌ها، نه یک خانهٔ معمولی، بلکه قصرهایی از مروارید سرخ هستند که خداوند برای حضرت فاطمه (س) آماده کرده است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است. او نه یک خانه، بلکه هفتاد قصر در بهشت دارد که همه از مروارید سرخ ساخته شده‌اند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که خداوند، بالاترین درجات بهشت را به او عطا کرده است.
۲. همنشینی با پیامبر (ص)
پیامبر اکرم (ص) به حضرت علی (ع) فرمودند: «یَا عَلِیُّ! أَنْتَ وَ ابْنَتِی فَاطِمَةُ فِی الْجَنَّةِ فِی قَصْرِی، هُمَا مَعِی»؛ ای علی! تو و دخترم فاطمه در بهشت در قصر من، همنشین من هستید [۴۰]. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «إِخْوَاناً عَلی سُرُرٍ مُتَقَابِلِینَ»؛ برادران بر تخت‌های بهشتی رو به روی هم می‌نشینند [۴۱]. این همنشینی، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در بهشت جای دارد، بلکه در قصر پیامبر (ص) و در کنار او همنشین است. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
۳. درجهٔ وسیله
رسول خدا (ص) فرمودند: «فِی الْجَنَّةِ دَرَجَةٌ تُدْعَی الْوَسِیلَةُ، فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللهَ فَاسْأَلُوا لِی الْوَسِیلَةَ. قَالُوا: یَا رَسُولَ اللهِ! مَنْ یَسْکُنُ مَعَکَ فِیهَا؟ قَالَ: عَلِیٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ»؛ در بهشت درجه‌ای به نام «وسیله» است. هرگاه خواستید، هنگام دعا چیزی برایم بخواهید، مقام وسیله را از خداوند خواستار شوید. گفتند: یا رسول الله! چه کسانی در این درجه با شما همنشین خواهند بود؟ فرمود: علی، فاطمه، حسن و حسین [۴۲]. این درجه، بالاترین درجهٔ بهشت است و حضرت فاطمه (س) یکی از ساکنان آن است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است. او نه تنها در بهشت جای دارد، بلکه در بالاترین درجهٔ آن، یعنی «وسیله»، در کنار پیامبر (ص) و علی (ع) و حسن و حسین (ع) قرار می‌گیرد. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بالاترین جایگاه بهشت قرار دارد.
۴. حظیرة القدس
سیوطی در «مسند» می‌نویسد: «إِنَّ فَاطِمَةَ وَ عَلِیاً وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ فِی حَظِیرَةِ الْقُدْسِ فِی قُبَّةٍ بَیْضَاءَ سَقْفُهَا عَرْشُ الرَّحْمَنِ»؛ فاطمه، علی، حسن و حسین در جایگاهی بهشتی به نام «حظیرة القدس» در زیر گنبدی سفید به سر می‌برند که سقف آن عرش پروردگار است [۴۳]. این جایگاه، والاترین جایگاه‌های بهشت است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است. او نه تنها در بهشت جای دارد، بلکه در «حظیرة القدس» که والاترین جایگاه بهشت است، در زیر گنبدی سفید که سقف آن عرش پروردگار است، قرار می‌گیرد. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بالاترین جایگاه بهشت قرار دارد.
۵. چشمهٔ تسنیم
طبری از همام بن ابی علی چنین نقل می‌کند: به کعب الاحبار گفتم: نظرت دربارهٔ شیعیان علی بن ابی طالب (ع) چیست؟ گفت: ای همام! من اوصافشان را در کتاب خدا می‌یابم. اینان پیروان خدا، پیامبرش و یاران دین او و پیروان ولی‌اش شمرده می‌شوند. جایگاهشان در فردوس اعلای بهشت است... سرانجام از جام «رحیق مختوم» می‌نوشند.
رحیق مختوم چشمه‌ای است که به آن «تسنیم» گفته می‌شود و هیچ کس جز آنها از آن چشمه استفاده نخواهد کرد. تسنیم، چشمه‌ای است که خداوند آن را به فاطمه (س)، دختر پیامبر (ص) و همسر علی بن ابی طالب (ع) بخشید و از پای ستون خیمهٔ فاطمه جاری می‌شود. آب آن چشمه چنان گواراست که به سردی کافور و طعم زنجبیل و عطر مشک شباهت دارد [۴۴]. این چشمه، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در بهشت جای دارد، بلکه چشمهٔ «تسنیم» که ویژهٔ برگزیدگان خداوند است، به او بخشیده شده و از پای ستون خیمهٔ او جاری می‌شود. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بالاترین جایگاه بهشت قرار دارد.
۶. از عنایات تا اطمینان
عنایات الهی به حضرت فاطمه (س) در بهشت، از خانه‌های بهشتی تا همنشینی با پیامبر (ص)، از درجهٔ وسیله تا حظیرة القدس، و از چشمهٔ تسنیم تا سفره‌های بهشتی برای شیعیانش، همهٔ اینها نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
و این، همان درسی است که بخش پنجم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در بهشت نیز بالاترین جایگاه‌ها را دارد و عنایات ویژهٔ الهی شامل او می‌شود.
بخش ششم: حضرت فاطمه (س) و زیارت انبیا
پرسش چالشی: چرا انبیا و اولیای الهی در بهشت به دیدار حضرت فاطمه (س) می‌شتابند و این زیارت، چه جایگاهی به او می‌بخشد؟۱. زیارت انبیا
رسول خدا (ص) به حضرت فاطمه (س) فرمودند: «هرگاه اولیای خدا در بهشت مستقر گردیدند، از آدم گرفته تا سایر انبیا همه به دیدارت می‌شتابند» [۴۵]. این تعبیر، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است. انبیا و اولیای الهی، که خود از برگزیدگان خداوند هستند، به دیدار او می‌شتابند.
این زیارت، نه یک دیدار معمولی، بلکه یک دیدار الهی است. انبیا، از آدم (ع) تا خاتم (ص)، همه به دیدار حضرت فاطمه (س) می‌آیند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بهشت، جایگاهی دارد که حتی انبیا نیز به دیدار او مشتاق‌اند.
۲. جایگاه والا
این زیارت، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است. انبیا و اولیای الهی، که خود از برگزیدگان خداوند هستند، به دیدار او می‌شتابند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بهشت، جایگاهی دارد که حتی انبیا نیز به دیدار او مشتاق‌اند.
حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در بهشت نیز جایگاهی دارد که انبیا و اولیای الهی به دیدار او می‌شتابند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که او در بالاترین جایگاه بهشت قرار دارد.
۳. از زیارت تا اطمینان
زیارت انبیا از حضرت فاطمه (س) در بهشت، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای اوست. انبیا و اولیای الهی، که خود از برگزیده‌گان خداوند هستند، به دیدار او می‌شتابند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در بهشت، جایگاهی دارد که حتی انبیا نیز به دیدار او مشتاق‌اند.
و این، همان درسی است که بخش ششم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در بهشت نیز جایگاهی دارد که انبیا و اولیای الهی به دیدار او می‌شتابند.
بخش هفتم: حضرت فاطمه (س) و برتری بر بانوان بهشت
پرسش چالشی: چرا حضرت فاطمه (س) برترین بانوی بهشت است و این برتری، چگونه در روایات نبوی تبیین شده است؟۱. نخستین واردشونده به بهشت
حضرت علی (ع) از رسول خدا (ص) نقل می‌کنند که فرمودند: «إِنَّ أَوَّلَ مَنْ یَدْخُلُ الْجَنَّةَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ. قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللهِ! فَمُحِبُّونَا؟ قَالَ: مِنْ وَرَائِکُمْ»؛ نخستین کسانی که وارد بهشت می‌شوند، من و تو و فاطمه و حسن و حسین هستیم. عرض کردم: یا رسول الله! پس دوستداران ما چه موقع وارد بهشت می‌شوند؟ فرمودند: پس از شما [۴۶]. این روایت، نشان‌دهندهٔ سبقت حضرت فاطمه (س) در ورود به بهشت است.
این سبقت، نه یک امتیاز شخصی، بلکه نشان‌دهندهٔ قرب او به خداوند است. حضرت فاطمه (س) نه تنها به بهشت وارد می‌شود، بلکه از نخستین واردشوندگان است. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در بهشت است.
۲. بانوی بانوان بهشت
حذیفة بن یمان از رسول خدا (ص) نقل کرده که فرمودند: «نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَلَکٌ فَاسْتَأْذَنَ اللهَ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیَّ لَمْ یَنْزِلْ قَبْلَهَا، فَبَشَّرَنِی أَنَّ فَاطِمَةَ سَیِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ»؛ فرشته‌ای که تاکنون به زمین نیامده بود، از آسمان نازل شد و از درگاه الهی اجازه خواست تا بر من درود فرستد و بشارت دهد که فاطمه (س) بانوی زنان اهل بهشت است [۴۷]. این روایت، نشان‌دهندهٔ برتری حضرت فاطمه (س) بر همهٔ زنان بهشت است.
این بشارت، نه یک بشارت معمولی، بلکه یک بشارت الهی است که توسط فرشته‌ای ویژه به پیامبر (ص) داده شده است. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در بهشت است.
۳. رضایت پیامبر (ص)
عایشه از رسول خدا (ص) نقل کرده که در بیماری منتهی به رحلتشان خطاب به حضرت فاطمه (س) فرمودند: «یَا فَاطِمَةُ! أَلَا تَرْضَیْنَ أَنْ تَکُونِی سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ سَیِّدَةَ نِسَاءِ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ؟»؛ آیا راضی نمی‌شوی که برترین زن جهان و بانوی زنان این امت و سرور زنان مؤمن باشی؟ [۴۸]. این روایت، نشان‌دهندهٔ برتری حضرت فاطمه (س) بر همهٔ زنان جهان است.
این تعبیر، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در بهشت برترین بانوی بهشتی است، بلکه در دنیا نیز برترین زن جهان و بانوی زنان مؤمن است. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در دنیا و آخرت است.
۴. همراهی با پیامبر (ص) در قیامت
ابوهریره از رسول خدا (ص) نقل کرده که فرمودند: «تُبْعَثُ الْأَنْبِیَاءُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی الدَّوَابِّ... وَ أُبْعَثُ عَلَی الْبُرَاقِ، وَ تُبْعَثُ فَاطِمَةُ أَمَامِی عَلَی الْعَضْبَاءِ»؛ در روز قیامت انبیا سوار بر مرکب‌ها هستند... و من بر براق و فاطمه (س) در پیشاپیش من سوار بر عضباء محشور می‌شود [۴۹]. این روایت، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است.
اینکه حضرت فاطمه (س) در پیشاپیش پیامبر (ص) وارد عرصهٔ قیامت می‌شود، نشانهٔ عظمت و منزلت والایی است که خداوند برای او قائل شده است. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) در قیامت، جایگاهی دارد که حتی پیامبر (ص) نیز او را در پیشاپیش خود قرار می‌دهد.
۵. حلهٔ کرامت
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إِنَّ فَاطِمَةَ تُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَلَیْهَا حُلَّةُ الْکَرَامَةِ، قَدْ غُسِلَتْ بِمَاءِ الْحَیَاةِ، فَیَحَارُ فِیهَا النَّاسُ، وَ یَعَضُّونَ عَلَی أَنَامِلِهِمْ مِنْ حُسْنِهَا»؛ همانا فاطمه (س) در روز قیامت در حالی محشور می‌شود که حلهٔ کرامت بر او پوشیده است و با آب حیات شسته شده است؛ مردم از دیدن او حیران می‌شوند و از زیبایی او انگشت حیرت به دندان می‌گزند [۵۰]. این حله، نه یک لباس معمولی، بلکه یک لباس الهی است که خداوند به او پوشانده است.
این حله، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است. او با لباسی از جنس کرامت الهی وارد محشر می‌شود و مردم از زیبایی او حیران می‌شوند. و این، نشان‌دهندهٔ آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت نیز با چنین لباسی وارد می‌شود.
۶. از برتری تا اطمینان
برتری حضرت فاطمه (س) بر بانوان بهشت، از نخستین واردشونده به بهشت تا بانوی بانوان بهشت، از رضایت پیامبر (ص) تا همراهی با او در قیامت، و از حلهٔ کرامت تا حیرت مردم، همهٔ اینها نشان‌دهندهٔ جایگاه والای او در قیامت و بهشت است.
و این، همان درسی است که بخش هشتم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت و بهشت نیز برترین بانوی بهشتی است و روایات نبوی، این برتری را به‌روشنی تبیین کرده‌اند.
بخش هشتم: حضرت فاطمه (س) و اندوه قیامت
پرسش چالشی: چرا حضرت فاطمه (س) از یاد قیامت اندوهگین بود و پیامبر (ص) چگونه او را تسلی داد؟۱. اندوه حضرت فاطمه (س)
قیامت، از سخت‌ترین لحظات آیندهٔ بشر است. معصومان (ع) همواره به آن می‌اندیشیدند و گاه از خوف آن بیهوش می‌شدند. حضرت فاطمه (س) نیز چنین بود و بیشتر به آن زمان می‌اندیشید. فکر زنده شدن، عریان بودن انسان‌ها در قیامت، و عرضه شدن به محضر عدل الهی، او را در اندوه فرو می‌برد.
این اندوه، نه یک ترس شخصی، بلکه اندوهی برای همهٔ انسان‌ها بود. حضرت فاطمه (س) که خود، معصوم و پاک بود، از سرنوشت دیگران در قیامت اندوهگین می‌شد. و این، نشان‌دهندهٔ عمق انسانیت و دلسوزی او برای همهٔ بشریت است.
۲. گفت‌وگوی پیامبر (ص) با حضرت فاطمه (س)
امیرمؤمنان (ع) می‌فرمایند: «روزی پیامبر خدا (ص) بر فاطمه (س) وارد شد و او را اندوهناک یافت. فرمود: دخترم! چرا اندوهگینی؟ فاطمه (س) پاسخ داد: پدر جان! یاد قیامت و برهنه محشور شدن مردم در آن روز، رنجم می‌دهد» [۵۱].
این گفت‌وگو، نشان‌دهندهٔ رابطهٔ عمیق پدر و دختر است. حضرت فاطمه (س) اندوه خود را با پدر در میان می‌گذارد و پیامبر (ص) نیز با محبت به او پاسخ می‌دهد. و این، آغازی برای تسلی دادن پیامبر (ص) به دخترش است.
۳. تسلی پیامبر (ص)
پیامبر (ص) فرمودند: «آری دخترم! آن روز، روز بزرگی است؛ اما جبرئیل از سوی خداوند برایم خبر آورد، من اولین کسی هستم که برانگیخته می‌شوم. سپس ابراهیم و آنگاه همسرت، علی بن ابی طالب. پس از آن، خداوند جبرئیل را همراه هفتاد هزار فرشته به سوی تو می‌فرستد. وی هفت گنبد از نور بر فراز آرامگاهت برقرار می‌سازد» [۵۲].
این تسلی، نه یک وعدهٔ ساده، بلکه خبری از آیندهٔ پرشکوه حضرت فاطمه (س) در قیامت است. پیامبر (ص) با این خبر، اندوه دخترش را به امید تبدیل می‌کند. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است که خداوند، فرشتگان را به سوی او می‌فرستد.
۴. لباس و مرکب بهشتی
پیامبر (ص) در ادامهٔ تسلی خود فرمودند: «آنگاه اسرافیل لباس‌های بهشتی برایت می‌آورد و تو آنها را می‌پوشی. فرشتهٔ دیگری به نام زوقائیل مرکبی از نور برایت می‌آورد که مهارش از مروارید درخشان و جهازش از طلاست. تو بر آن مرکب سوار می‌شوی و زوقائیل آن را هدایت می‌کند. در این حال، هفتاد هزار فرشته با پرچم‌های تسبیح، پیشاپیش تو راه می‌روند» [۵۳].
این توصیف، نشان‌دهندهٔ شکوه و جلال حضرت فاطمه (س) در قیامت است. او با لباس‌های بهشتی و بر مرکبی از نور، وارد عرصهٔ محشر می‌شود. و این، نه یک شکوه شخصی، بلکه شکوهی الهی است که خداوند به او عطا کرده است.
۵. از اندوه تا شکوه
اندوه حضرت فاطمه (س) از قیامت، با تسلی پیامبر (ص) به شکوه تبدیل شد. پیامبر (ص) با توصیف آیندهٔ پرشکوه دخترش، اندوه او را به امید بدل کرد. و این، نشان‌دهندهٔ جایگاه والای حضرت فاطمه (س) در قیامت است.
و این، همان درسی است که بخش هشتم مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه تنها از قیامت اندوهگین بود، بلکه با تسلی پیامبر (ص)، به جایگاهی رسید که فرشتگان و لباس‌های بهشتی و مرکب نور، در انتظار او هستند.
نتیجه:
حضرت فاطمه (س)، بانوی دو عالم، در قیامت جایگاهی دارد که خداوند خود آن را تبیین کرده است. این نوشتار کوشید مسیر شکوه او را از اندوه قیامت تا شفاعت شیعیان، از مرکب نور تا ورود به بهشت، و از شکایت از ستمگران تا برتری بر بانوان بهشت، در هشت بخش موضوعی تبیین کند.این نوشتار نشان داد که حضرت فاطمه (س) از یاد قیامت اندوهگین بود و پیامبر (ص) او را با خبر از آیندهٔ پرشکوهش تسلی داد. نشان داد که او با مرکبی از نور و تشریفاتی آسمانی وارد محشر می‌شود و جبرئیل، فرشتهٔ امین وحی، مهار مرکب او را می‌گیرد و از همهٔ اهل محشر می‌خواهد که چشمان خود را فرو بندند.
نشان داد که او در قیامت، شیعیان و دوستان خود را شفاعت می‌کند و خداوند، شفاعت را به او و دوستانش عطا کرده است. نشان داد که او از ستمگران شکایت می‌کند و خداوند، به شکایت او رسیدگی می‌کند و از ظالمان انتقام می‌گیرد.
نشان داد که او با حلهٔ کرامت و هزار حلهٔ بهشتی وارد بهشت می‌شود و حوریان به استقبال او می‌آیند. نشان داد که خداوند، خانه‌های بهشتی، همنشینی با پیامبر (ص)، درجهٔ وسیله، حظیرة القدس و چشمهٔ تسنیم را به او عطا کرده است. نشان داد که انبیا و اولیای الهی به دیدار او می‌شتابند. و در پایان نشان داد که او برترین بانوی بهشت است و روایات نبوی، این برتری را به‌روشنی تبیین کرده‌اند.
نتیجهٔ نهایی آن است که حضرت فاطمه (س) نه تنها در دنیا بانوی برگزیدهٔ خداوند بود، بلکه در قیامت و بهشت نیز بالاترین جایگاه‌ها را دارد. و این، همان درسی است که مقالهٔ «شکوه قیامت» به ما می‌آموزد: حضرت فاطمه (س) نه فقط یک شخصیت تاریخی، بلکه یک الگوی زنده برای همهٔ زنان و مردان باایمان است
ارجاعات:
[۱] الامالی (شیخ مفید)، صفحه ۴۰۴؛ بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۳.[۲] همان.
[۳] همان.
[۴] همان.
[۵] همان.
[۶] همان.
[7] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۳.
[8] الکافی، جلد ۸، صفحه ۵۴.
[9] همان.
[10] همان.
[11] همان.
[12] همان.
[۱3] همان.
[۱4] تفسیر فرات کوفی، صفحه ۲۹۹.
[۱5] همان.
[۱6] همان.
[۱7] همان.
[۱8] همان.
[۱9] همان.
[۲۰] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۲۵.
[۲۱] همان.
[۲۲] همان.
[۲۳] همان.
[۲۴] همان.
[۲۵] الامالی (شیخ صدوق)، صفحه ۱۶.
[۲۶] مناقب علی بن ابی طالب (ع)، صفحه ۶۳.
[۲۷] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۲۰.
[۲۸] همان.
[۲۹] همان.
[۳۰] همان.
[۳۱] همان، صفحه ۲۲۱.
[۳۲] همان.
[۳۳] همان، صفحه ۲۲۲
[۳۴] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۲۵.
[۳۵] همان.
[۳۶] همان.
[۳۷] همان، صفحه ۲۷۷.
[۳۸] همان.
[۳۹] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۷۶.
[۴۰] فاطمة الزهراء، صفحه ۹۹.
[۴۱] سوره حجر، آیه ۴۷.
[۴۲] فاطمة الزهراء، صفحه ۹۹.
[۴۳] مسند فاطمة، صفحه ۴۵؛ کفایة الطالب، صفحه ۳۱۱.
[۴۴] بشارة المصطفی، صفحه ۵۰.
[۴۵] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۲۷
[۴۶] المستدرک علی الصحیحین، جلد ۳، صفحه ۱۱۶، حدیث ۴۷۶۶.
[۴۷] همان، صفحه ۱۱۶.
[۴۸] همان، صفحه ۱۲۰.
[۴۹] همان، صفحه ۱۱۷، حدیث ۴۷۷۰.
[۵۰] ذخائر العقبی، صفحه ۴۸.
[۵۱] بحارالانوار، جلد ۴۳، صفحه ۲۲۵.
[۵۲] همان.
[۵۳] همان.
نویسنده: قربان منتظمی
منبع: تحریریه راسخون
